Wist je dat er in de jaren ’70 een genocide in Cambodja heeft plaatsgevonden? Een vierde van de bevolking is er uitgeroeid. Meer dan twee miljoen mensen zijn er afgemaakt door de Khmer Rouge onder leiding van Pol Pot.

Ik begrijp dat je eigenlijk een luchtig reisverhaal van onze avonturen in Azië wilde lezen en geen politiek historisch verslag. Wat hier een miljoen jaar geleden aan de overkant van de wereld is gebeurd, gaat nu even niet samen met dat dampend bord spaghetti voor je neus of de facturen die je zometeen gaat betalen. Toch wil ik hier een stukje Cambodjaanse geschiedenis delen.

De Khmer Rouge

Het heeft me een grote inspanning gekost, maar ik ben door de 238 pagina’s horror geraakt van First they killed my father (‘Eerst hebben ze mijn vader vermoord’). Het boek beschrijf het leven het Cambodjaans meisje Loung Ung tijdens de genocide van 1975 tot 1979. Ze was vijf jaar toen de Khmer Rouge de toenmalige regering van Lon Nol omver wierp. Vanaf dan draaide alles om de Angkor.

De Khmer Rouge was een Cambodjaanse communistische beweging die het oneerlijk vonden dat de arme boeren zo hard moesten werken op het platteland, terwijl de stedelingen ganse collecties gouden juwelen hadden. De vader van Loung was hoogerangkte militair van de Lon Nol regering. Dat maakte hem een verrader van de Angkor en zijn familie een doelwit voor de Khmer Rouge. Zij wilden iedereen die een opleiding had genoten of connecties had met de voormalige regering een kopje kleiner maken. Letterlijk.

Vluchten

Alle stedelingen hadden het na de coup meteen begrepen en vluchtten naar het platteland. Bedrog, corruptie en honger maakte het echter uitzonderlijk moeilijk om te ‘verdwijnen’. Zelfs een bril was voldoende teken van intelligentie voor de Khmer Rouge om je ter plekke neer te knallen. Ze waren medogeloos. Sommige families werden helemaal uitgeroeid om wraakacties te voorkomen. Je moet onkruid uitroeien tot de wortel, zo dacht de Khmer Rouge.

Ook de familie van de tuktuk-chaffeur, Rich, waarmee we een daguitstap rond Battambang hebben gemaakt, heeft het moet bekopen. Met enige ongemakkelijkheid toonde hij ons de grotten waar de Khmer Rouge de ergste gruwels heeft gepleegd.

Palmboomtakken

De eerste grot was voor de ‘jeugd’. Daar werden jongelingen geëlektrocuteerd, de nek overgesneden met de scherpe kartelrand van een palmboomtak of opgehangen. Het ophangen leek het meest humaan, maar het gebeurde echter op een manier dat de ongelukkige nog een half uur bleef leven, spartelend en snakkend naar adem.

(Blijven lezen)

Bij de tweede grot kreeg Rich het moeilijker. Zijn grootouders kwamen immers ook van de stad en waren daar door een gat naar beneden geduwd in de diepe grot. Vaak moesten familieleden beneden in de grot toekijken hoe hun dierbaren te pletter vielen. Als ze niet wilden kijken, stond hun hetzelfde lot te wachten.

Vissenkop

De derde grot werd ‘het kinderhospitaal’ genoemd. Elke baby die ziek of te zwak was, werd door een Khmer Rouge soldaat naar deze grot gebracht en naar beneden gegooid. De stenen waren zo doordrengt met bloed, dat het decennia later nog te zien was.

(Volhouden)

Helaas werd ook op het platteland niemand gespaard. De Khmer Rouge liet iedereen lange dagen werken op het veld voor twee lepels rijst en een vissenkopje. De arbeiders mochten niets eten van de gewassen die ze op het veld kweekten. Alles werd op vrachtwagens geladen om de schulden met China voor wapens voor de Khmer Rouge terug te betalen. Mensen werden gek van de honger en stierven met bosjes. Velen pleegden ook zelfmoord. Ik bespaar je dit keer wel de details.

Cambodja nu

Na vier jaar terreur vielen de Viëtnamezen het land binnen en moest de Khmer Rouge vluchten. Wat overbleef was een onderontwikkelde en angstige bevolking. Rich wil helemaal geen tuktuk-chauffeur zijn, vertelde hij ons. Maar er is niets anders te doen. Er is geen werkgelegenheid. Iedereen probeert maar wat om ’s avonds brood om tafel te kunnen zetten.

Rich heeft een Tripadvisor en Facebook pagina waar tevreden klanten reviews kunnen achterlaten. Hij zet de toeristen ook niet zomaar ergens af, maar gaat met hen mee en probeert te gidsen en te vertellen over wat hij weet. Hij pakt het beter aan dan de meeste chauffeurs, maar het is niet genoeg. Het brengt niet genoeg op om het jaar rond eten en opleiding voor zijn zoon te betalen.

Hij vertelde dit alles met een vastberaden stem, maar zijn ogen waren altijd op de grond gericht. Alsof hij zich schaamde. ‘Als mijn grootouders niet waren vermoord, dan was ik nu rijk’, zei hij. Dan zou hij een betere baan gehad hebben. Dan had hij wel elke dag een goed maal op tafel kunnen zetten. Want dat is immers rijkdom in het huidige Cambodja.

Wat weten wij

We weten alles over de Tweede Wereldoorlog en we zijn zo vaak op schooluitstap naar Ieper gegaan dat we er haast elke soldaat weten liggen, maar dat Laos het meest gebombardeerd is van alle landen in de wereld en dat Cambodja nog geen dertig jaar geleden wakker werd uit een onbegrijpelijke nachtmerrie… Nee, dat is me nooit verteld.

Ik voel me schuldig. Niet omdat ik er wat aan kon doen, maar omdat ik het niet wist. Deze reis maakt me met de dag bescheidener. De ene dag vaar ik over de Mekong met de wind in de haren en voel ik ultieme blijdschap. De volgende dag praat ik met een Cambodjaan over zijn familiegeschiedenis en voel ik me de grootte van mijn kleine teen.

Ik, met al mijn geld, luxe en diploma’s, weet helemaal niets.

7 Comments

  1. Cees van Laren Antwoord

    Aangrijpend verhaal, maar vergeet niet dat “wij” (de Verenigde Staten met name) de meeste ellende hebben veroorzaakt. Nog steeds is het een grote frustratie voor de Amerikanen dat ze 900 vliegtuigen hebben verloren bij de eindeloze bombardementen: 1 miljoen bommen op Vietnam, 500.000 op Cambodja en Laos heeft de eer om met 2 miljoen bommen het meest gebombardeerde land te zijn. En dat alles, zogenaamd, in de strijd tegen de invloed van het communisme. Maar wie heeft al die bommen en vliegtuigen geleverd en er miljarden aan verdiend? De grootste frustratie was voor de Amerikanen dat ze die oorlog niet eens hebben kunnen winnen en dat ze net als later in Afghanistan geen flauw idee hadden wat er gebeurde in de chaos die ze achter lieten en waar de Rode Kmer dankbaar gebruik/misbruik van kon maken. Overal ter wereld waren er heftige protesten tegen het gewelddadige optreden van de Amerikanen. Enorm veel mooie protest songs zijn er gemaakt en mooie films, zoals de Killing Fields. De flower power kwam op als tegenstroming. En ikzelf weet nog goed dat tijdens een 1 mei bijeenkomst in 1975 bekend werd dat de Amerikanen de nederlaag erkenden na de Val van Saigon. Dat werd groots gevierd, ook in Nederland.

  2. malvinagabriella Antwoord

    Hoi Cees, klopt wat je zegt! Ik ben blij dat jij er duidelijk wel een en ander van weet, in tegenstelling tot Max, ik en vele anderen.

    In mijn tekst ging het me vooral om bewustwording. Terwijl de USA zich frustreren om 900 vliegtuigjes, erger ik me aan het feit dat Cambodja (en Laos en Vietnam) als een ver-van-ons-bed-show wordt gezien en dus niet wordt behandeld in geschiedenislessen op school. Desnoods spelen ze gewoon de film af en geeft de leerkracht vijf minuten extra uitleg achteraf. Ik schaamde me kapot toen ik met Rich praatte en besefte dat ik niet eens wist dat hier een genocide was gebeurd!

    Wie de schuldige is van al deze ellende, dat is een andere discussie. Maar dat de USA er een groot aandeel in hebben, dat ben ik helemaal met je eens.

  3. Cees van Laren Antwoord

    Het klopt dat er veel dingen niet of onvolledig worden verteld. Natuurlijk rechtvaardigt niets de wraakacties van de Rode Kmher tegen de mensen zoals de vader van Rich, maar mensen zoals hij – en zeker omdat hij een hoge militair was – werden door het overgrote deel van de bevolking gehaat, omdat ze actief met de Amerikanen samen werkten. Nogmaals, dan werkt wraak niet en verzoening veel meer. Het wordt niet of nauwelijks op school verteld, maar de wreedheden van de Rode Kmher waren wel altijd in het nieuws in die periode. Er zijn twee periodes van wreedheden geweest: de eerste periode was die van wraak op de mensen die met de Amerikanen samenwerkten (zoals zijn vader) en de tweede periode van tijdens het Pop Pot regime (1975-1979) toen de ideologie van Het Systeem (Angkar) alles bepaalde: alles moest collectief en individuen bestonden niet meer. Alles moest ten dienste van het systeem. Een echte Orwel-wereld (heb je George Orwel gelezen? Doen!). Afschuwelijk, als een doorgedraafd sekte-principe. Maar, vergeet niet dat dit in lichtere versie ook in onze cultuur voorkomt. Dienstplichtige militairen werden kaal geschoren, ook als een proces van de-individualisering. En tot op de dag van vandaag zijn de ontgroeningen van studenten die bij het Corps willen ook gebaseerd op datzelfde principe. Het is tragisch om te constateren dat deze onmenselijkheid kennelijk tegelijkertijd ook heel menselijk is in de zin dat het in mensen ingesloten zit.

    • malvinagabriella Antwoord

      Hoi Cees, je haalt hier even Loung Ung en de tuktuk-chauffeur Rich door elkaar. De vader van Loung (niet van Rich) was militair in de Lon Nol regering en werd inderdaad om die reden vermoord. De grootouders van Rich waren gewoon stedelingen die het ook met hun leven moesten bekopen.

      Daarnaast beschrijf je de collectiviteitsideologie van Angkar als iets afschuwelijk. Maar als je de Cambodjanen hier zou vragen wat ze vinden van het communistisch principe om alles te ‘delen’, zouden ze hier niet negatief tegenover staan, aangezien veel mensen arm zijn. Het afschuwelijke is dus niet het sekte-principe (zoals jij het omschrijft) maar de terreur en honger waarmee het is ingevoerd door de Angkar in de jaren ’70.

      Laten we dit onderwerp weer aankaarten als we terug zijn! Lijkt me erg interessant!

  4. Pingback: Khmer kookklas – Malvina Gabriella

  5. Pingback: Jij beslist – Malvina Gabriella

  6. Pingback: Cambodia on the bright side – Malvina Gabriella

Ben benieuwd wat jij denkt!